صرفِ اشاره‌ها در حالت‌های دستوری: Bu، Şu و O چگونه تغییر می‌کنند

Bu kitap («این کتاب») و bunu istiyorum («این را می‌خواهم») هر دو از همان کلمهٔ کوچک برایِ «این» استفاده می‌کنند — اما خودِ این کلمه بینِ این دو شکلش تغییر می‌کند. همین‌که یک اشاره دیگر فاعلِ جمله نباشد و به‌جایش موردِ عمل، گیرنده، محلِ یافتن یا نقطهٔ گرفتن چیزی باشد، دقیقاً مثلِ یک اسم در حالت‌هایِ دستوری صرف می‌شود، با یک پیچِ کوچکِ مخصوصِ خودش.

این کلمات چه کاری انجام می‌دهند

ترکی سه اشاره دارد که هرکدام فاصله را از گویا و شنوا نشان می‌دهند:

• bu — این (نزدیکِ گویا)
• şu — آن (نزدیکِ شنوا، یا چیزی که گویا برایِ اولین‌بار توجهِ شنوا را به آن جلب می‌کند، بدونِ توجه به فاصلهٔ واقعی)
• o — آن/او (دور از هر دویِ گویا و شنوا، یا چیزی که قبلاً ذکر شده — این همان oای است که نقشِ ضمیرِ سوم‌شخص «او/آن» را هم بازی می‌کند)

وقتی به‌تنهایی فاعل باشند یا جلویِ یک اسم بیایند، هر سه به همین شکلِ ساده می‌مانند: Bu pahalı. («این گران است.») O kitap benim. («آن کتاب مالِ من است.») به‌محضِ اینکه یکی از آن‌ها به‌جایِ این، یک پسوندِ حالت بگیرد، اول یک صامتِ میانجی وارد می‌شود.

چگونگی ساخت آن

پیش از هر پسوندِ حالتی که به واکه نزدیک می‌شود، bu، şu و o همگی یک صامتِ میانجیِ -n- می‌گیرند، سپس پسوندِ عادیِ حالت را بر اساسِ هماهنگیِ واکه‌ای می‌گیرند (همان پسوندهایی که در درس‌هایِ حالت‌هایِ برایی، مفعولی، ابتدایی و مکانی دیده‌اید):

• Bunu masaya koy. — این را رویِ میز بگذار. (مفعولی)
• Şuna bak. — به آن نگاه کن. (برایی)
• Kitap onda. — کتاب پیشِ اوست. (مکانی، معنایِ مالکیت — پایین‌تر ببینید)
• Ondan bir şey öğrendim. — از آن/او چیزی یاد گرفتم. (ابتدایی)
• Bunun rengi çok güzel. — رنگِ این یکی خیلی قشنگ است. (اضافی)

به ردیفِ اضافی دقت کنید: onun همان کلمه‌ای است که قبلاً به‌عنوانِ ضمیرِ ملکیِ «مالِ او» دیده‌اید — چون دقیقاً همان است، حالتِ اضافیِ اشاره/ضمیرِ o. Bunun و şunun هم دقیقاً به همین شکل برایِ «مالِ این یکی» و «مالِ آن یکی» کار می‌کنند.

استثناهایی که باید بدانید

شکل‌هایِ جمع اصلاً به صامتِ میانجی نیاز ندارند. Bunlar، şunlar و onlar («این‌ها»، «آن‌ها»، «آن‌ها/ایشان») از قبل به صامتِ -r ختم می‌شوند، پس پسوندهایِ حالت دقیقاً مثلِ هر اسمِ صامت‌پایانِ دیگری مستقیماً می‌چسبند: bunlara (برایی، «به این‌ها»)، bunları (مفعولی، «این‌ها را»)، bunlarda (مکانی، «در/رویِ این‌ها»)، bunlardan (ابتدایی، «از این‌ها») — در کلِ صرفِ جمع هیچ -n-ای دیده نمی‌شود.

شکلِ مکانیِ o، یعنی onda، معنایِ دومِ بسیار رایجی هم دارد، فراتر از «در/رویِ آن». ترکی از آن به‌صورتِ اصطلاحی برایِ گفتنِ اینکه کسی فعلاً چیزی را دارد یا در دست دارد استفاده می‌کند: Kalem onda. («آن خودکار پیشِ اوست» — لفظاً «آن خودکار در/رویِ او است.») این معنایِ مالکیت در گفتارِ روزمره دائماً دیده می‌شود و ارزشِ این را دارد که به‌عنوانِ الگویِ جداگانهٔ خودش یاد گرفته شود، نه فقط یک مکانِ لفظی.

Şu بیشتر دربارهٔ توجه است، نه صرفاً فاصله. در حالی‌که bu «نزدیک» و o «دور» است، şu را بهتر است «چیزی که الان می‌خواهم توجهِ تو را به آن جلب کنم» در نظر گرفت — گویایی که دستش را به‌سویِ کلیدِ ماشین رویِ میزِ جلویِ هر دو نفر دراز می‌کند ممکن است هنوز بگوید şunu alman gerek («باید آن را برداری») به‌جایِ bunu، چون şu نشانهٔ «اینجا را نگاه کن، همین یکی را» است، فارغ از فاصلهٔ دقیق.

مثال‌ها

• Bunu sen mi aldın? — این را تو خریدی؟
• Şunu bana uzatır mısın? — می‌شود آن را به من بدهی؟
• Onu hiç tanımıyorum. — من او را اصلاً نمی‌شناسم.
• Param onda, benim üzerimde yok. — پولم پیشِ اوست، خودم همراهم ندارم.
• Bundan sonra daha dikkatli olacağım. — از این به بعد بیشتر مواظب خواهم بود.
• Bu çocukların oyuncakları şunlardan daha pahalı. — اسباب‌بازی‌هایِ این بچه‌ها از آن‌ها (یکی‌ها) گران‌تر است.

هر جمله اشارهٔ درست را با حالتی جفت می‌کند که فعل یا پسوندِ شبه‌حرفِ‌اضافه می‌طلبد — صامتِ میانجیِ -n- (مفرد) هر بار که پسوندِ حالتی پس از آن بیاید حاضر است، و هر بار که جمعِ -lar/-ler از قبل یک صامت برایِ فرودِ پسوند فراهم کرده، غایب است.

خودتان امتحان کنید

بابی، معلمِ هوش‌مصنوعیِ اسپیفای، شما را در جابه‌جاکردنِ bu، şu و o در همان قالبِ جمله، در همهٔ حالت‌ها، همراهی می‌کند تا صامتِ میانجیِ -n- دیگر یک مرحلهٔ اضافه حس نشود، و فلش‌کارت‌هایِ مبتنی بر FSRS اسپیفای مطمئن می‌شوند الگویِ «onda به‌معنایِ مالکیت» کنارِ معنایِ مکانیِ سادهٔ آن جا بیفتد، نه اینکه به‌نفعِ معنایِ آشکارتر فراموش شود.