اینجا، آنجا و آن‌طرف‌تر: bura، şura و ora
این مقاله ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شده و با کمک هوش مصنوعی ترجمه، و سپس توسط تیم ما بازبینی شده است.
فارسی و انگلیسی با دو کلمه برایِ اشارهٔ مکانی کنار می‌آیند - «اینجا» و «آنجا». ترکی بر سه‌تا پافشاری می‌کند: bura (اینجا، نزدیکِ گوینده)، şura (همینجا، یک نقطهٔ مشخص که به آن اشاره می‌شود)، و ora (آنجا، دور از گوینده و شنونده هر دو). همین‌که این سه ریشه را یاد بگیرید، آن‌ها را دقیقاً مثلِ اسم‌هایِ معمولی صرف میکنید، که یعنی هر پسوندِ حالتی که از قبل می‌شناسید - مُتعدّی (دادنی)، مکانی، و اَبلیتیو (خروجی) - مستقیماً روی آن‌ها می‌نشیند.
این کلمات چه کاری انجام می‌دهند
Bura، şura، و ora ریشه‌هایِ اشارهٔ مکانی‌اند: به‌جایِ نام‌بردنِ یک مکان، جایگزینِ آن می‌شوند - دقیقاً همان‌طور که bu، şu، و o جایگزینِ یک چیز می‌شوند به‌جایِ نام‌بردنِ آن. در واقع اینها مستقیماً از همان اشاره‌هایِ شیء به‌اضافهٔ ریشه‌ای بهمعنایِ تقریبیِ «مکان» ساخته شده‌اند - و همین دلیلِ آن است که مثلِ اسم صرف می‌شوند، نه اینکه مثلِ قیدهایِ ثابت رفتار کنند:
- Çocuk burada. — بچه اینجاست.
- Anahtar şurada. — کلید همینجاست.
- Otobüs durağı orada. — ایستگاهِ اتوبوس آنجاست.
شکلِ خامِ bura، şura، و ora تقریباً هرگز به‌تنهایی در گفتارِ طبیعی ظاهر نمی‌شود؛ همیشه با یک پسوندِ حالتِ چسبیده می‌بینیدش، بیشتر از همه همان حالتِ مکانیِ -da که بالا نشان داده شد.
چگونگی ساختِ آن
چون bura-، şura-، و ora- مثلِ اسم‌هایِ معمولیِ واکه‌پایان رفتار می‌کنند، هر پسوندِ حالتی با همان صامت‌هایِ میانجی‌ای که روی هر اسمِ واکه‌پایانِ دیگری انتظار دارید می‌چسبد، و انتخابِ هماهنگیِ واکه‌ای میانِ -da/-de (عقبی در برابرِ جلویی) از قبل با همان واکهٔ عقبیِ خودِ ریشه ثابت شده - پس فقط یک نوعِ هماهنگی از هر پسوندِ حالت ظاهر می‌شود:
| حالت | bura- (اینجا) | şura- (همینجا) | ora- (آنجا) | معنایِ اضافه‌شده |
|---|---|---|---|---|
| متعدی (دادنی) | buraya | şuraya | oraya | به اینجا / به آنجا |
| مکانی | burada | şurada | orada | اینجا / آنجا (در) |
| اَبلیتیو (خروجی) | buradan | şuradan | oradan | از اینجا / از آنجا |
| مفعولی (مشخص) | burayı | şurayı | orayı | اینجا / آنجا (بهعنوانِ مفعول) |
| «این/آن مکان» (ملکیِ سوم‌شخص) | burası | şurası | orası | این مکان / آن مکان |
هم حالتِ متعدی و هم اَبلیتیو، پیش از پسوند، یک صامتِ میانجیِ -y- وارد می‌کنند، چون خودِ ریشه به واکه ختم می‌شود (bura + -a بدون آن، دو واکه را مستقیماً کنارِ هم می‌چسباند) - دقیقاً همان صامتِ میانجی‌ای که قبلاً روی اسم‌هایِ معمولیِ واکه‌پایان مثلِ araba ← arabaya دیده‌اید. حالتِ مکانیِ -da به صامتِ میانجی نیاز ندارد، چون با یک صامت شروع می‌شود.
Burası، şurası، و orası فرقِ اساسی با شکل‌هایِ بالایِ خودشان دارند. به‌جایِ «در این مکان»، معنایِ «این مکان» خودش را می‌دهند، و با پسوندِ ملکیِ سوم‌شخص -sı ساخته می‌شوند - دقیقاً همان‌طور که kapı + -sı معنایِ «درِ آن» را می‌دهد. همین باعث می‌شود اینها اسمِ کامل باشند که می‌توانند نهادِ جمله باشند:
- Burası sessiz. — اینجا ساکت است.
- Orası Kapadokya. — آنجا [آن‌طرف‌تر] کاپادوکیا است.
استثناهایی که باید بدانید
تضادِ فاصله یک خط‌کشِ دقیق بر حسبِ متر نیست. bura به موضعِ خودِ گوینده وابسته است، و ora به چیزی دور از گوینده و شنونده هر دو وابسته است، اما şura دشوارترینِ این سه است: معمولاً یک نقطهٔ مشخص را نشانه می‌رود که آن را جدا میکنید یا به‌طورِ فیزیکی به آن اشاره میکنید، که این اغلب (نه همیشه) آن را در فاصله‌یِ حس‌شده، جایی میانِ bura و ora قرار می‌دهد. سعی نکنید یک خط‌کشِ سختِ نزدیک/میانه/دور بسازید - در کاربردِ روزمره، بسیاری از گویشوران şura را بیشتر وقتی بهکار می‌برند که یک اشاره یا انگشتِ نشانه‌رو بخشی از کار را انجام می‌دهد، و برایِ باقیِ موارد، برایِ تضادِ سادهٔ نزدیک/دور، به bura و ora تکیه می‌کنند.
Nere- (کجا) دقیقاً از همین الگویِ صرف پیروی می‌کند، و همین دلیلِ آن است که یادگیریِ آن کنارِ این سه‌تا، به‌جایِ جدا، ارزش دارد:
- Nerede? — کجا (در)؟ ← Burada. / Orada.
- Nereye? — به کجا؟ ← Buraya. / Oraya.
- Nereden? — از کجا؟ ← Buradan. / Oradan.
- Neresi? — چه مکانی (است)؟ ← Burası okul. («اینجا یک مدرسه است.»)
توجه کنید که nere- شکل‌هایِ هماهنگیِ جلوییِ -de، -ye، و -den را می‌گیرد، چون nere- به واکهٔ جلوییِ e ختم می‌شود، بر خلافِ bura-، şura-، و ora-یِ عقبی-واکه - خودِ شکلِ پسوندها تغییر نمی‌کند، فقط اینکه کدام نوعِ هماهنگی را هر ریشه انتخاب می‌کند فرق دارد.
در گفتارِ محاوره‌ای، حالتِ مکانی غالباً یک واکه را حذف می‌کند: burada اغلب به burda، şurada به şurda، و orada به orda کوتاه می‌شود. هر دو شکل همه‌جا فهمیده می‌شوند؛ شکل‌هایِ کامل همان چیزی‌اند که در نوشتار می‌بینید و تا وقتی هنوز روانیِ خودتان را می‌سازید، تولیدشان برایِ خودتان امن‌تر است.
مثال‌ها
- Ben burada çalışıyorum. — من اینجا کار می‌کنم.
- Sen neden şurada duruyorsun? — تو چرا همینجا ایستاده‌ای؟
- O her zaman orada oturur. — او همیشه آنجا می‌نشیند.
- Biz dün buradaydık. — ما دیروز اینجا بودیم.
- Çantanı şuraya koyabilirsin. — می‌توانی کیفت را همینجا بگذاری.
- Oradan buraya ne kadar sürer? — از آنجا تا اینجا چقدر طول می‌کشد؟
- Burası çok kalabalık, hadi oraya gidelim. — اینجا خیلی شلوغ است، بیا برویم آنجا.
خودتان امتحان کنید
بابی، معلمِ هوش‌مصنوعیِ اسپیفای، شما را وادار می‌کند در یک گفتگو به nerede?، nereye?، و nereden? با هر سه ریشه پاسخ دهید، تا پسوندهایِ متعدی/مکانی/اَبلیتیو بدونِ توجه به اینکه منظورتان کدام فاصله است به‌طورِ خودکار بچسبند، و فلش‌کارت‌هایِ مبتنی‌بر FSRS اسپیفای مطمئن می‌شوند شکل‌هایِ «اسمِ مکان»یِ به‌راحتی‌قابل‌اشتباهِ نوعِ burası از شکل‌هایِ حالتِ مکانیِ صرفِ نوعِ burada در حافظه‌تان جدا بمانند.
پرسش‌های متداول
تفاوت bura، şura و ora در ترکی چیست؟
bura یعنی «اینجا»، نزدیکِ گوینده؛ ora یعنی «آنجا»، دور از گوینده و شنونده هر دو؛ و şura یعنی «همینجا/دقیقاً آنجا»، یک نقطهٔ مشخص که به آن اشاره میکنید یا توجه را به آن جلب میکنید، که معمولاً (نه همیشه) از ora نزدیکتر است اما بیرون از فضایِ بیواسطهٔ خودِ گوینده قرار دارد.
چطور «اینجا» و «آنجا» را بهصورتِ جملهٔ کامل میگویم، مثلِ «اینجاست»؟
پسوندِ حالتِ مکانی را اضافه کنید تا burada («[آن] اینجاست»)، şurada («[آن] همینجاست»)، و orada («[آن] آنجاست») بهدست بیاید - اینها کلماتیاند که ترکی واقعاً برایِ پاسخ به nerede? («کجا؟») بهکار میبرد، نه خودِ شکلِ خامِ bura/şura/ora.
آیا burası، şurası و orası همان burada، şurada و orada هستند؟
نه - burası، şurası و orası بهمعنایِ «این مکان»، «آن مکان» و «آن مکان دورتر» هستند، بهعنوانِ یک اسم که میتواند نهادِ جمله باشد (مثلِ Burası çok güzel، «اینجا خیلی زیباست»)، در حالی که burada/şurada/orada بهمعنایِ «اینجا/همینجا/آنجا» هستند، بهعنوانِ مکانی که کاری را در آن یا نزدِ آن انجام میدهید.
