گذشتهٔ استمراری در ترکی: -iyordu («داشتم انجام میدادم»)
این مقاله ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شده و با کمک هوش مصنوعی ترجمه، و سپس توسط تیم ما بازبینی شده است.
برخی لحظه‌هایِ گذشته رویدادهایِ کاملاً تکی نیستند - آن‌ها صحنه‌ای هستند که از قبل در جریان بوده وقتی چیزِ دیگری رخ میدهد، یا کاری که در میانهٔ انجام‌شدن گرفتار شده. انگلیسی این را با «was/were + -ing» نشان میدهد. ترکی این را با گرفتنِ زمانی که احتمالاً از قبل می‌شناسید، یعنی حالِ استمراریِ -iyor، و بردنِ آن به گذشته، نشان میدهد.
این زمان چه کاری انجام میدهد
گذشتهٔ استمراری کاری را توصیف میکند که در یک لحظهٔ مشخص از گذشته در حالِ انجام بوده - اغلب کاری که با چیزِ دیگری قطع شده، یا هم‌زمان با آن در جریان بوده:
- Ben kitap okuyordum. - من یک کتاب می‌خواندم.
- Telefon çaldığında yemek yapıyordum. - وقتی تلفن زنگ زد، من غذا درست می‌کردم.
- Dışarıda yağmur yağıyordu. - بیرون باران می‌آمد.
این هم با گذشتهٔ سادهٔ -di (یک رویدادِ کاملاً تکی، با شروع و پایانِ مشخص) و هم با گذشتهٔ عادتیِ -erdi (یک روال که در چندین نوبت تکرار شده، نه یک لحظه) فرق دارد. گذشتهٔ استمراری به‌طورِ خاص یک تصویرِ لحظه‌ای است: یک کار، که دقیقاً در لحظه‌ای که در حالِ انجام بوده گرفتار شده.
چگونگی ساخت آن
گذشتهٔ استمراری دو تکهٔ آشنا را رویِ هم می‌گذارد: پسوندِ حالِ استمراریِ -iyor (با هماهنگیِ چهارگانهٔ واکه‌ایِ خودش، -ıyor/-iyor/-uyor/-üyor، بسته به آخرین واکهٔ ریشه) و پسوندِ کمکیِ گذشته، -du، که مستقیماً پس از آن با هماهنگیِ چهارگانهٔ معمولِ خودش می‌چسبد - اما چون -iyor همیشه به واکهٔ گردِ o یا ü ختم می‌شود، پسوندِ کمکی‌ای که پس از آن میآید همیشه -du یا -dü است، هرگز -dı یا -di:
| آخرین واکهٔ ریشه | پسوندِ -iyor | + پسوندِ کمکیِ گذشته |
|---|---|---|
| a, ı | -ıyor | -ıyordu |
| e, i | -iyor | -iyordu |
| o, u | -uyor | -uyordu |
| ö, ü | -üyor | -üyordu |
پسوندهایِ شخصی سپس پس از پسوندِ کمکی میچسبند، دقیقاً همان‌طور که در گذشتهٔ ساده دنبال می‌شوند:
| شخص | پسوند | gel- (آمدن) |
|---|---|---|
| ben (من) | -m | geliyordum |
| sen (تو) | -n | geliyordun |
| o (او) | — | geliyordu |
| biz (ما) | -k | geliyorduk |
| siz (شما) | -nuz/-nüz/-nız/-niz | geliyordunuz |
| onlar (آن‌ها) | -lar/-ler (پیشِ -dı، یا حذف‌شده) | geliyorlardı |
همان‌طور که در زمان‌هایِ ترکیبیِ دیگر هم دیده می‌شود، نشانهٔ جمعِ onlar خودش به -iyor پیش از پسوندِ کمکیِ گذشته می‌چسبد (geliyorlardı)، و همین‌طور رایج - و به همان اندازه درست - است که این نشانهٔ جمع را کاملاً از فعل حذف کنید وقتی ضمیرِ فاعلی از قبل جمع را نشان میدهد: Onlar geliyordu به همان اندازهٔ Onlar geliyorlardı درست کار میکند.
استثناهایی که باید بدانید
منفی‌سازی، -mı-/-mi-/-mu-/-mü- را مستقیماً پس از ریشه و پیش از -yor وارد میکند، که از واکهٔ خودِ ریشه پیروی میکند، نه از واکهٔ -iyor. Gel- (آمدن) منفی می‌شود به gel-mi-yor-، که gelmiyordu («او نمیآمد») را می‌سازد؛ oku- (خواندن) منفی می‌شود به oku-mu-yor-، که okumuyordu («او نمی‌خواند») را می‌سازد. واکهٔ منفی با آخرین واکهٔ ریشه هماهنگ می‌شود، دقیقاً مثلِ واکهٔ مثبتِ -iyor - این دو فقط معمولاً یکسان از آب درمی‌آیند، چون هر دو به همان ریشه نگاه می‌کنند.
پرسش، ذرهٔ mı/mi/mu/mü را بهعنوانِ یک کلمهٔ جدا دقیقاً پس از شکلِ -iyor می‌گذارد، و پسوندِ کمکیِ گذشته و پسوندِ شخصی به‌جایِ ماندن رویِ فعل، به آن ذره منتقل می‌شوند. Sen geliyor muydun? («میآمدی؟») شکلِ خامِ استمراریِ geliyor را رویِ فعل نگه می‌دارد، در حالی که muydun (mu + idi + -n) هم زمانِ گذشته و هم نشانهٔ شخص را حمل میکند.
تعدادی از ریشه‌هایِ فعلِ رایج پیش از هر پسوندِ واکه‌آغاز، از جمله -iyor، شکلشان را تغییر می‌دهند، با اینکه در جایِ دیگر باقاعده به‌نظر می‌رسند. Gitmek (رفتن) ریشه‌اش را پیش از -iyor به gid- تغییر میدهد، پس گذشتهٔ استمراری gidiyordu است («او می‌رفت»)، هرگز gitiyordu. همین تغییرِ ریشه در حالِ استمراریِ سادهٔ زمانِ حال هم دیده می‌شود، که درسِ جداگانهٔ خودش را دارد - گذشتهٔ استمراری فقط آن را به‌طورِ خودکار از همان شکلِ -iyor به ارث می‌برد.
مثال‌ها
- Ben dün bu saatte uyuyordum. - من دیروز همین ساعت خواب بودم.
- Sen kapıyı çaldığında ne yapıyordun? - وقتی در را زدی، تو چه کار می‌کردی؟
- O bizi bekliyordu. - او منتظرِ ما بود.
- Biz konuşurken çocuklar bahçede oynuyordu. - وقتی ما صحبت می‌کردیم، بچه‌ها در باغ بازی می‌کردند.
- Siz o sırada hâlâ çalışıyor muydunuz? - شما آن موقع هنوز کار می‌کردید؟ (پرسشی)
- Onlar o gün bizi dinlemiyordu. - آن‌ها آن روز به ما گوش نمی‌دادند. (منفی)
هر جمله یک کار را در میانهٔ انجام‌شدنِ یک لحظهٔ گذشته منجمد میکند - چندتایِ آن‌ها به یک رویدادِ دومی (یک در زدن، یک گفتگو) که دقیقاً در همان زمان رخ داده، گره خورده‌اند.
خودتان امتحان کنید
بابی، معلمِ هوش‌مصنوعیِ اسپیفای، شما را وادار میکند آنچه را که دقیقاً در لحظهٔ رخ‌دادنِ چیزِ دیگری در حالِ انجام بوده توصیف کنید، سپس همان جمله را به شکلِ منفی و پرسشی تبدیل کنید تا جایِ ذرهٔ mı/mi/mu/mü دیگر نیاز به بررسیِ آگاهانه نداشته باشد، و فلش‌کارت‌هایِ مبتنی‌بر FSRS اسپیفای مطمئن می‌شوند ریشه‌هایِ بی‌قاعده مثلِ gid- (از gitmek) آن‌قدر بازبینی شوند که این تغییر در زمانِ گذشته هم خودکار بماند.
پرسش‌های متداول
چطور در ترکی بگویم «داشتم انجام میدادم»؟
شکلِ حالِ استمراری را بگیرید (شکلِ -iyor، مثلِ geliyor «میآید») و پسوندِ کمکیِ گذشته، -du/-dü/-dı/-di، بههمراه یک پسوندِ شخصی اضافه کنید: geliyordum یعنی «من میآمدم (داشتم میآمدم)». لایهٔ -iyor نشان میدهد کار در حالِ انجام است، و لایهٔ -du آن لحظهٔ در-حالِ-انجام را به گذشته منتقل میکند.
فرقِ -iyordu و -erdi در ترکی چیست؟
-iyordu (گذشتهٔ استمراری) یک کار را در یک لحظهٔ واحدِ گذشته، در حالِ انجام، منجمد میکند - Telefon çaldığında yemek yiyordum، «وقتی تلفن زنگ زد، من غذا میخوردم». -erdi (گذشتهٔ عادتی) چیزی را توصیف میکند که بهعنوانِ یک روال در طولِ مدتی از گذشته تکرار میشده - Her gün yemek pişirirdim، «من هر روز غذا میپختم (عادت داشتم)». یکی تصویرِ یک لحظه است؛ دیگری یک الگوست که در چندین نوبت پخش شده.
چطور گذشتهٔ استمراریِ ترکی را منفی یا پرسشی کنم؟
برایِ منفی، -mı-/-mi-/-mu-/-mü- را دقیقاً پس از ریشه و پیش از -yor وارد کنید: gelmiyordu یعنی «او نمیآمد». برایِ پرسش، ذرهٔ mı/mi/mu/mü را بهعنوانِ یک کلمهٔ جدا دقیقاً پس از -(i)yor بگذارید، و پسوندِ کمکیِ گذشته و پسوندِ شخصی به همان ذره میچسبند، نه به فعل: Geliyor muydun? یعنی «میآمدی؟».
