حروفِ اضافهٔ پسین در ترکی: ile، için، gibi، kadar، göre و بیشتر
این مقاله ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شده و با کمک هوش مصنوعی ترجمه، و سپس توسط تیم ما بازبینی شده است.
انگلیسی کلماتِ رابطه‌ای مثلِ «با»، «برایِ»، و «بعدِ» را پیشِ اسمی که به آن مربوط‌اند می‌گذارد - به همین دلیل به آنها «حرفِ اضافهٔ پیشین» میگویند. ترکی برعکسِ همین کار را میکند: همان وظیفه‌ها با کلماتی انجام میشود که بعدِ اسم میآیند، که «حرفِ اضافهٔ پسین» نامیده می‌شوند. معادلِ ترکیِ «با کتاب» کلمه‌به‌کلمه وجود ندارد - بهجایِ آن چیزی شبیهِ «کتاب با» دارید.
حرف اضافهٔ پسین چه کاری انجام می‌دهد
یک حرفِ اضافهٔ پسینِ ترکی دقیقاً بعدِ یک گروهِ اسمی می‌نشیند و رابطهٔ آن را با بقیهٔ جمله بیان میکند - همراهی، هدف، مقایسه، میزان، زمان، یا تقابل، در میانِ موارد دیگر. چند نمونه از پرکاربردترین‌ها:
- ile («با»، «به‌وسیلهٔ»، «و») - Arkadaşımla sinemaya gittim. - با دوستم به سینما رفتم.
- için («برایِ») - Bu hediye senin için. - این هدیه برایِ توست.
- gibi («مانندِ»، «همچونِ») - O, bir aslan gibi cesur. - او مانندِ یک شیر شجاع است.
- kadar («بهاندازهٔ»، «تا») - Sen kadar hızlı koşamıyorum. - نمی‌توانم بهاندازهٔ تو سریع بدوم.
- göre («طبقِ») - Bana göre bu film çok uzun. - به نظرِ من این فیلم خیلی طولانی است.
- sonra («بعدِ») - Yemekten sonra kahve içelim. - بعدِ غذا قهوه بنوشیم.
- önce («پیشِ از») - Dersten önce ödevimi bitirdim. - پیشِ از کلاس تکلیفم را تمام کردم.
- karşı («علیهِ»، «رو به») - Bana karşı çok naziksin. - تو نسبت به من بسیار مهربانی.
- rağmen («باوجودِ») - Yağmura rağmen dışarı çıktık. - باوجودِ باران بیرون رفتیم.
- doğru («به‌سویِ») - Eve doğru yürüdük. - به‌سویِ خانه راه رفتیم.
چگونگی ساخت آن: پیشِ هر حرفِ اضافهٔ پسین چه حالتی می‌آید
قاعده‌ای که واقعاً باید در ذهن بماند این است که هر حرفِ اضافهٔ پسین نیازِ حالتیِ ثابتِ خودش را برایِ اسمِ پیش از خود دارد - این یک انتخابِ آزاد نیست، و با معنا تغییر نمی‌کند (به‌جز kadar، که در ادامه می‌آید). حروفِ اضافهٔ پسین به سه دسته تقسیم می‌شوند:
| حالتِ پیشِ اسم | حروفِ اضافهٔ پسین | مثال |
|---|---|---|
| اسمِ ساده، بدونِ پسوندِ حالتی | ile, için, gibi, kadar (مقایسه) | kitap için (برایِ کتاب) |
| حالتِ مفعولِ‌باواسطه: -(y)A | göre, karşı, rağmen, doğru, kadar (زمانیِ «تا») | bana göre (طبقِ من) |
| حالتِ مفعولِ‌عنه: -DAn | sonra, önce, beri | yemekten sonra (بعدِ غذا) |
با یک اسمِ معمولی، için، gibi، kadar، و ile بدونِ هیچ پسوندی می‌چسبند - iş için (برایِ کار)، kuş gibi (مانندِ پرنده). اما وقتی اسم را با یک ضمیرِ شخصی جایگزین کنید، همین چهار حرفِ اضافهٔ پسین ناگهان حالتِ ملکی (اضافه) را لازم دارند:
| ضمیر | شکلِ ملکی (اضافه) | با için |
|---|---|---|
| ben (من) | benim | benim için (برایِ من) |
| sen (تو) | senin | senin için (برایِ تو) |
| o (او) | onun | onun için (برایِ او) |
| biz (ما) | bizim | bizim için (برایِ ما) |
| siz (شما) | sizin | sizin için (برایِ شما) |
| onlar (آنها) | onların | onların için (برایِ آنها) |
پس میشود iş için (برایِ کار) اما benim için (برایِ من) - تفاوتِ ساده/ملکی به این بستگی دارد که مکمل یک اسمِ معمولی است یا ضمیر، نه به چیزی دربارهٔ معنایِ خودِ حرفِ اضافهٔ پسین.
استثناهایی که باید بدانید
ile معمولاً اصلاً کلمهٔ جدایی نیست. در گفتار و نوشتارِ روزمره، بهشکلِ پسوندِ -(y)le/-(y)la به اسمِ پیش از خودش میچسبد: otobüsle («با اتوبوس»)، Ali’yle («با علی»)، benimle («با من»). کلمهٔ کاملِ ile و شکلِ پسوندی از نظرِ معنا یکسان‌اند - فقط پسوند بسیار رایجتر است.
kadar بسته به معنایش حالتی که می‌گیرد را تغییر می‌دهد. برایِ مقایسه («بهاندازهٔ»)، همان الگویِ ساده/ملکیِ مشترک با için، gibi، و ile را نگه می‌دارد: Senin kadar koşamıyorum. - نمی‌توانم بهاندازهٔ تو بدوم. برایِ «تا»یِ زمانی، بهجایِ آن به حالتِ مفعولِ‌باواسطه تبدیل میشود: Akşama kadar seni bekledim. - تا عصر منتظرت ماندم.
ترکیبِ حرفِ اضافهٔ پسین با ضمیر، شکل‌هایِ بی‌قاعدهٔ شخصِ سومِ خاصی دارد که ارزشِ به‌خاطرسپاری دارند، درست مثلِ ریشهٔ بی‌قاعدهٔ on- که خودِ حالت‌هایِ مفعولِ‌باواسطه/مفعولِ‌عنه/ملکی از ضمیرِ o می‌سازند. هر دوی onun için (برایِ او/آن/آنها-مفرد) و onlar için (برایِ آنها) بهکار میروند، اما onun برایِ یک مرجعِ مفرد در گفتارِ طبیعی بسیار رایجتر است.
مثال‌ها
- Bu kitabı senin için aldım. - این کتاب را برایِ تو خریدم.
- O, babası gibi çalışkan. - او مانندِ پدرش کوشا است.
- Toplantıdan sonra eve gittik. - بعدِ جلسه به خانه رفتیم.
- Okuldan önce kahvaltı ettim. - پیشِ از مدرسه صبحانه خوردم.
- Bütün gün yağmura rağmen bahçede çalıştı. - او تمامِ روز باوجودِ باران در باغ کار کرد.
- Bu konuda bana göre haklısın. - در این موضوع، به نظرِ من حق با توست.
هر جمله یک حرفِ اضافهٔ پسین را دقیقاً با حالتی که گروهِ خودش لازم دارد جفت میکند - هیچ حالتی برایِ için و gibi، مفعولِ‌عنه برایِ sonra و önce، مفعولِ‌باواسطه برایِ göre و rağmen - صرف‌نظر از آنچه کلِ جمله دربارهٔ آن است.
خودتان امتحان کنید
بابی، معلمِ هوش‌مصنوعیِ اسپیفای، شما را در جفت‌کردنِ هر حرفِ اضافهٔ پسین با حالتِ موردِنیازش تمرین می‌دهد تا رسیدن به göre به‌طورِ خودکار حالتِ مفعولِ‌باواسطه را هم با خود بیاورد، و فلش‌کارت‌هایِ مبتنی‌بر FSRS اسپیفای مطمئن می‌شوند جفت‌هایِ دشوارتر - مثلِ دو حالتِ متفاوتِ kadar، یا شکلِ پسوندیِ ile - آن‌قدر بازبینی شوند که دیگر استثنا به‌نظر نرسند.
پرسش‌های متداول
چرا ترکی حرفِ اضافهٔ پیشین مثلِ انگلیسی ندارد؟
ترتیبِ کلماتِ ترکی عبارتها را با گذاشتنِ توضیح پیش از کلمهای که توصیف میکند میسازد و فقط اطلاعاتِ دستوریِ تازه را بعدِ هستهٔ اسمی اضافه میکند، پس کلماتی که در انگلیسی کارِ حرفِ اضافه را انجام میدهند (با، برایِ، مانند، تا) در ترکی بعدِ اسم میآیند، نه پیشِ آن - به همین دلیل به آنها «حرفِ اضافهٔ پسین» میگویند، نه پیشین. Önemli için kitap ترتیبی وارونه است؛ kitap için («برایِ کتاب») ترتیبِ درست است.
آیا ile (با) در ترکی گاهی بهشکلِ پسوند هم میچسبد، نه کلمهٔ جدا؟
بله - ile بسیار معمولاً بهشکلِ پسوندِ -(y)le/-(y)la به اسمِ پیش از خودش میچسبد، که با هماهنگیِ واکهها انتخاب میشود: otobüs ile و otobüsle هر دو یعنی «با اتوبوس» و بهجایِ هم بهکار میروند، هرچند شکلِ پسوندی در گفتار و نوشتارِ روزمره بسیار رایجتر است.
چرا benim için میشود اما kitap için؟
چند حرفِ اضافهٔ پسینِ پرکاربرد - için (برایِ)، gibi (مانند)، kadar (بهاندازهٔ)، و ile (با) - با اسمِ معمولی هیچ پسوندِ حالتی نمیگیرند (kitap için، «برایِ کتاب») اما با ضمیرِ شخصی حالتِ ملکی (اضافه) لازم دارند (benim için، «برایِ من»). این ویژگیِ ثابتِ همین چهار حرفِ اضافهٔ پسین است، نه چیزی که بر اساسِ معنا انتخاب شود.
