صفتِ آینده: -ecek/-acak («که خواهد یا قرار است [فعل] کند»)
این مقاله ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شده و با کمک هوش مصنوعی ترجمه، و سپس توسط تیم ما بازبینی شده است.
دو درسِ پیشین به جمله‌هایِ وصفیِ ترکی پسوندهایِ مخصوصِ خودشان را دادند: -en/-an وقتی اسمِ توصیفشده فاعل است، و -dik به‌همراهِ پایانهٔ ملکی وقتی نیست. آینده پسوندِ کاملاً تازه‌ای نمی‌گیرد - فقط همان -ecek/-acak زمانِ آینده را، بدونِ هیچ تغییری، وام میگیرد.
این صفت چه کاری انجام می‌دهد
صفتِ آینده اسمی را با کاری توصیف میکند که هنوز اتفاق نیفتاده، و دقیقاً به همان دو نقشِ صفت‌هایِ دیگر تقسیم میشود، بسته به اینکه اسمِ توصیفشده فاعلِ آن کارِ آینده باشد یا نه:
- Yarın buraya gelecek misafirleri bekliyoruz. — ما منتظرِ مهمانهایی هستیم که فردا به اینجا خواهند آمد. (misafirleri، «مهمان‌ها»، کسی است که کارِ آمدن را انجام خواهد داد - نقشِ فاعلی، پسوندِ عریان، بدونِ پایانهٔ ملکی)
- Yarın sana göstereceğim resmi çok beğeneceksin. — تو عکسی را که فردا به تو نشان خواهم داد خیلی دوست خواهی داشت. (resim، «عکس»، چیزی است که نشان داده خواهد شد - نه فاعل، پس göstereceğim پایانهٔ ملکی میگیرد تا «من» را بهعنوانِ کسی که آن را نشان خواهد داد نام ببرد)
در جملهٔ اول، gelecek دقیقاً هماملایِ شکلِ سومِ‌شخصِ عریانِ زمانِ آینده، یعنی «او خواهد آمد»، است. در جملهٔ دوم، göstereceğim دقیقاً هماملایِ جملهٔ معمولیِ Göstereceğim. («نشانش خواهم داد.») است. هیچ‌چیزِ تازه‌ای اینجا ساخته نمی‌شود - این درس واقعاً دربارهٔ تشخیص‌دادنِ کارِ دومی است که همان املا انجام می‌دهد.
چگونگی ساختِ آن
وقتی اسمِ توصیفشده فاعل است، پسوندِ عریانِ -ecek/-acak مستقیماً به ریشه می‌چسبد، بدونِ هیچ پایانهٔ ملکی، دقیقاً مثلِ -en/-an ولی رو به آینده به‌جایِ یک کارِ کلی یا در حالِ انجام:
| آخرین واکهٔ ریشه | پسوند (نوعِ فاعلی، ثابت) |
|---|---|
| a, ı, o, u (عقبی) | -acak |
| e, i, ö, ü (جلویی) | -ecek |
یک ریشهٔ واکه‌پایان همان -y- میانجیِ زمانِ آینده را میگیرد: oku- (خواندن) + -(y)acak ← okuyacak («کسی که خواهد خواند»). این شکل هرگز برایِ شخص یا شمار تغییر نمیکند - gelecek adam («مردی که خواهد آمد») و gelecek adamlar («مردانی که خواهند آمد») دقیقاً همان صفت را دارند.
وقتی اسمِ توصیفشده فاعل نیست، یک پایانهٔ ملکی بعد از پسوند می‌چسبد تا بگوید واقعاً چه کسی آن کار را انجام خواهد داد - و چون این‌ها دقیقاً همان پایانه‌هایِ شخصیِ زمانِ آینده هستند، کلمهٔ حاصل دقیقاً هماملایِ شکلِ جملهٔ معمولیِ زمانِ آیندهٔ همان شخص است:
| شخص (کسی که کار را انجام خواهد داد) | oku- (خواندن) | gel- (آمدن) |
|---|---|---|
| ben (من) | okuyacağım | geleceğim |
| sen (تو) | okuyacağın | geleceğin |
| o (او/آن) | okuyacağı | geleceği |
| biz (ما) | okuyacağımız | geleceğimiz |
| siz (شما) | okuyacağınız | geleceğiniz |
| onlar (آن‌ها) | okuyacakları | gelecekleri |
همهٔ ردیف‌ها به‌جز ردیفِ آخر همان نرم‌شدنِ آشنایِ k→ğ را نشان می‌دهند، چون همهٔ پایانه‌ها به‌جز پایانهٔ onlar با واکه شروع می‌شوند. Okuyacağım صرفاً همان کلمهٔ «خواهم خواند» است - چه بهعنوانِ یک جملهٔ کاملِ مستقل، چه بهعنوانِ توصیف‌کننده‌یِ اسمی مثلِ kitap («کتاب»).
نکاتی که ارزشِ دانستن دارند
خودِ کلمهٔ نوشته‌شده بهتنهایی نمی‌گوید کدام کار را انجام می‌دهد - جایگاه این را روشن میکند. Geleceğim در پایانِ یک جمله یک گزارهٔ کامل است، «خواهم آمد». همان geleceğim دقیقاً قبل از یک اسم، مثلِ geleceğim gün («روزی که خواهم آمد»)، در عوض صفتِ همان اسم است. هیچ تفاوتِ املایی‌ای برایِ نشان‌دادنِ این وجود ندارد؛ فقط جایِ کلمه در جمله این را می‌گوید.
پایانهٔ سومِ‌شخصِ جمع هرگز k خودش را نرم نمیکند، درست مثلِ صفتِ دیگرِ ملکی. Gelecekleri، نه geleceğleri - چون -leri/-ları با هم‌خوانِ l شروع میشود، پس نرم‌شدنِ واکه‌محور اصلاً بهکار نمی‌آید، دقیقاً مثلِ -dik.
ریشه‌هایِ بی‌قاعده دقیقاً همان‌طور که در زمانِ آیندهٔ ساده تغییر می‌کنند، اینجا هم تغییر می‌کنند، چون هیچ‌چیزی در این پسوند عوض نشده. Gitmek («رفتن») هنوز قبل از پسوندِ واکه‌آغازین به gid- تبدیل میشود: gidecek tren («قطاری که حرکت خواهد کرد»)، gideceğim yer («جایی که خواهم رفت»)، هرگز gitecek/giteceğim.
منفی‌کردن هنوز -mayacak/-meyecek را بهعنوانِ یک واحدِ جوش‌خورده می‌گذارد، همراه با میانجیِ -y-. Bu yıl mezun olmayacak öğrenciler ek sınava girecek. — دانش‌آموزانی که امسال فارغ‌التحصیل نخواهند شد، امتحانِ اضافی خواهند داد. (نوعِ فاعلی، منفی)
مثال‌ها
- Yarın buraya gelecek misafirleri bekliyoruz. — ما منتظرِ مهمانهایی هستیم که فردا به اینجا خواهند آمد.
- Bu yıl mezun olmayacak öğrenciler ek sınava girecek. — دانش‌آموزانی که امسال فارغ‌التحصیل نخواهند شد، امتحانِ اضافی خواهند داد.
- Önümüzdeki ay açılacak mağazaya çok meraklıyım. — من خیلی به مغازه‌ای که ماهِ آینده باز خواهد شد علاقه‌مندم.
- Yarın sana göstereceğim resmi çok beğeneceksin. — تو عکسی را که فردا به تو نشان خواهم داد خیلی دوست خواهی داشت.
- Senin alacağın hediyeyi ben de görmek istiyorum. — من هم می‌خواهم هدیه‌ای را که تو خواهی خرید ببینم.
- Çocukların okuyacakları kitapları öğretmen seçti. — معلم کتاب‌هایی را که بچه‌ها خواهند خواند انتخاب کرد.
خودتان امتحان کنید
بابی، معلمِ هوش‌مصنوعیِ اسپیفای، شما را وامی‌دارد تا نوعِ فاعلی و نوعِ مفعولیِ همان جمله را پشتِ سرِ هم بسازید تا تشخیصِ اینکه کدام نقش به صفتِ عریان نیاز دارد و کدام به پایانهٔ ملکی خودکار شود، و فلش‌کارت‌هایِ مبتنی‌بر FSRS اسپیفای این زندگیِ دوگانهٔ پسوند - زمانِ آیندهٔ معمولی در یک جایگاه، صفت در جایگاهِ دیگر - را در حافظه جدا نگه می‌دارند، به‌جایِ آنکه این دو کاربرد با هم قاطی شوند.
پرسش‌های متداول
چطور در ترکی میگویم «کتابی که خواهم خواند»؟
Okuyacağım kitap. Oku- («خواندن») پسوندِ آیندهٔ -(y)acak بهاضافهٔ پایانهٔ ملکیِ اولِشخصِ -ım را میگیرد و میشود okuyacağım - و همین کلمه، بهتنهایی، بهعنوانِ یک جملهٔ معمولی یعنی «خواهم خواند». وقتی قبل از kitap («کتاب») بیاید، همان املا اینبار یعنی «(که) خواهم خواند» و کتاب را توصیف میکند، نه اینکه خودش گزاره باشد.
تفاوتِ صفتِ آینده با صفتِ مفعولیِ -dik در ترکی چیست؟
هر دو برایِ نامبردنِ انجامدهندهٔ کار یک پایانهٔ ملکی میگیرند، وقتی اسمِ توصیفشده فاعل نباشد - gördüğüm ev («خانهای که دیدم»، با -dik) در برابرِ göreceğim ev («خانهای که خواهم دید»، با -ecek). خودِ شکلها فرق دارند: -dik شکلِ مخصوصِ خودش را دارد، درحالیکه صفتِ آینده دقیقاً هماملایِ شکلِ سادهٔ زمانِ آینده برایِ همان شخص است.
آیا صفتِ آینده بر اساسِ انجامدهندهٔ کار تغییر میکند، مثلِ «gelecek misafir» در برابرِ «gelecek misafirler»؟
نه - وقتی اسمِ توصیفشده خودش فاعل باشد (یعنی انجامدهندهٔ کار)، صفتِ عریانِ gelecek هرگز تغییر نمیکند، حتی اگر تعدادِ آمدگان زیاد باشد: gelecek misafir («مهمانی که خواهد آمد») و gelecek misafirler («مهمانهایی که خواهند آمد») هر دو همان کلمهٔ gelecek را بهکار میبرند. فقط خودِ اسم جمع بسته میشود؛ صفت فقط وقتی پایانهٔ ملکی میگیرد که اسمِ توصیفشده فاعل نباشد.
